Fair Trade - Sprawiedliwy Handel

Ochrona krajów najbardziej narażonych na skutki obecnego kryzysu gospodarczego

Wydawać by się mogło, iż Wall Street i główne ulice Afryki położone są od siebie tak daleko, że trudno sobie wyobrazić ich wzajemne oddziaływanie. Tymczasem okazuje się, że na skutek wymiany handlowej, migracji i inwestycji kraje rozwijające się stały się nie tylko bardziej związane ze światową gospodarką, ale również bardziej podatne na radykalne zmiany gospodarek krajów wysoko rozwiniętych.

Mimo że ryzyko wystąpienia zagrożenia i siła jego oddziaływania różnią się w zależności od regionu, kraju czy obszaru, staje się coraz bardziej oczywiste, że to, co zaczęło się jako kryzys finansowy przeradza się w kryzys rozwoju. Wyraźny spadek popytu i towarzyszący mu  kryzys na rynku kredytowym nie pozostają bez wpływu na gospodarstwa domowe i firmy na całym świecie. W wielu krajach rozwijających się kryzys gospodarczy może doprowadzić do zmniejszenia, a nawet utraty korzyści wynikających z procesu rozwojowego i postępów, jakich dokonano w osiąganiu Milenijnych Celów Rozwoju, zwłaszcza w zakresie ochrony zdrowia i edukacji.
Kraje rozwijające się muszą stawić czoła temu samemu załamaniu gospodarczemu co państwa bogate, mimo że nie dysponują tak dużymi środkami jak Departament Skarbu Stanów Zjednoczonych, Europejski Bank Centralny czy Bank Japonii. Jeżeli w najbliższym czasie nie zostaną podjęte zdecydowane działania mające na celu ochronę krajów najbardziej narażonych na niebezpieczeństwo kryzysu gospodarczego, wkrótce może on przerodzić się w globalny kryzys społecznej i politycznej stabilności.

W roku 2008 prawie półtora miliarda ludzi na całym świecie żyło w skrajnym ubóstwie, tj. za niewiele ponad jednego dolara dziennie. Biorąc pod uwagę fakt, iż wzrost ekonomiczny krajów rozwijających się jest bliski zeru, Bank Światowy przewiduje, że jeszcze w tym roku liczba osób żyjących w skrajnym ubóstwie zwiększy się o kolejne 46 milionów. Międzynarodowa Organizacja Pracy szacuje, że jeśli stopy wzrostu spadać będą w roku 2009 jeszcze szybciej, to w roku 2010 pracę straci aż 50 milionów ludzi.

Sytuacja może ulec pogorszeniu, jeżeli państwa wysoko rozwinięte ograniczą swoje budżety pomocowe. W przypadku państw najbiedniejszych może to skutkować całkowitym załamaniem gospodarczym i społecznym. Według Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW), środki z funduszy pomocowych stanowią obecnie ponad 50 procent wydatków budżetowych w 14 krajach o najniższych przychodach. W przypadku takich państw jak Afganistan, Burundi, Rwanda czy Demokratyczna Republika Konga szacuje się, że w roku 2008 wydatki bieżące finansowane były ze środków pomocowych w ponad 80 procentach.
Analizy recesji, jakie miały miejsce w przeszłości, wskazują, że w trudnych czasach kobiety, dzieci oraz najbiedniejsze grupy społeczeństwa są najbardziej narażone na skutki załamania gospodarczego. Badania dowodzą, że podczas słabej koniunktury w krajach rozwijających się, współczynnik umieralności niemowląt jest pięć razy wyższy dla dziewcząt niż dla chłopców oraz że prawdopodobieństwo zgonu biednego dziecka w niektórych krajach rozwijających się jest prawie czterokrotnie wyższe niż prawdopodobieństwo zgonu dziecka, które nie jest biedne, a które mieszka w tym samym kraju.

Jednym z podstawowych celów systemu ONZ jest współpraca z krajami rozwijającymi się zmierzająca do ograniczenia podatności tych krajów na skutki kryzysu. W ramach takiej współpracy tworzone są między innymi programy ochrony społecznej korzystające z systemów zabezpieczenia potrzeb społecznych (safety nets). Pomoc ta jest obecnie bardziej potrzebna niż kiedykolwiek wcześniej, ponieważ szanse najbiedniejszych krajów świata na zwalczenie kryzysu topnieją z każdym dniem. Specjaliści już dziś przewidują, że początki ożywienia gospodarczego w niektórych krajach dostrzegalne będą dopiero za kilka lat, a zażegnanie negatywnych skutków społecznych potrwać może jeszcze dłużej. Konsekwencje dla rozwoju społecznego będą poważne i nieodwracalne. Pozbawienie dzieci dostępu do edukacji czy niedożywienie będą miały wpływ na całe ich dalsze życie.

W wielu krajach Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju współpracuje z instytucjami rządowymi w celu monitorowania bieżącej sytuacji, zmniejszania oddziaływania kryzysu, opracowywania środków pomocy społecznej, tworzenia programów na rzecz nowych miejsc pracy oraz rozwijania inicjatyw dotyczących bezpieczeństwa żywienia.

Dlaczego kraje bogatej Północy powinny zająć się problemami krajów uboższych?

• Obowiązek moralny: Kraje rozwijające się cierpią z powodu kryzysu, który został wywołany przez bogatsze państwa uprzemysłowione.
• Własny interes: Kraje rozwijające się stanowią ważny element światowej gospodarki i światowych rynków. Recesja i załamanie wzrostu gospodarczego w krajach rozwijających się będą miały istotny wpływ na gospodarkę światową. Pomagając krajom rozwijającym się, kraje wysoko rozwinięte zapewnią stały popyt na swoje produkty.
• Bezpieczeństwo: Potężne bezrobocie oraz niepewność sytuacji finansowej mogą doprowadzić do destabilizacji politycznej. Gros rzeszy bezrobotnych stanowić będą ludzie młodzi i niespokojni, nie posiadający w swoich krajach dostępu do systemu zabezpieczenia potrzeb społecznych. Może się to okazać ogniskiem zapalnym przyszłych konfliktów.

Kryzys Finansowy - potrzebne nowe rozwiązania dla krajów rozwijających się

Organizacje pozarządowe zajmujące się pomocą rozwojową obserwują z bliska skutki kryzysu finansowego dla ludzi ubogich w krajach globalnego Południa. Widzą ogrom wyzwań i nieadekwatność dotychczasowych rozwiązań do obecnej skali problemów. Dlatego apelują do decydentów o odwagę w znajdowaniu nowych propozycji dla gospodarki światowej i wyraźną zmianę spojrzenia na relacje z krajami rozwijającymi się. Kwietniowy szczyt G20 pokazał, że niektóre z tych postulatów znajdują zrozumienie wśród przywódców światowych.

Przedstawiamy wybrane zagadnienia ze stanowiska Concord, europejskiej konfederacji reprezentującej ponad 1600 organizacji pozarządowych zajmujących się pomocą humanitarną i rozwojową .

Powaga sytuacji i potrzeba zmian

Jeszcze przed kryzysem wyraźnie widoczne były słabe strony międzynarodowej współpracy na rzecz rozwoju: niedostateczna realizacja Milenijnych Celów Rozwoju, zbyt wolny wzrost wydatków na pomoc, niewystarczająca skuteczność pomocy - wymagająca pilnych zmian ze strony zarówno donatorów jak i krajów-biorców, a także ograniczenie pozytywnych skutków pomocy poprzez negatywny wpływ innych działań krajów bogatych - wynikający z braku spójności pomiędzy politykami w różnych obszarach. Kryzys finansowy, który wstrząsnął dotychczasowym sposobem myślenia o gospodarce na Zachodzie, ma równie dogłębny wpływ na kraje globalnego Południa. Zdaniem europejskich organizacji pozarządowych odpowiedź na to wyzwanie musi być zatem równie poważna.

Podczas gdy już od jakiegoś czasu gospodarka światowa przeżywa największy kryzys stulecia, ludność na całym świecie cierpi z powodu kryzysu żywieniowego i energetycznego, zmian klimatycznych, dramatycznie wzrastającej biedy i rozpaczliwej niepewności, co do skutków zawirowań gospodarczych, których jesteśmy świadkami. Jest to zachwianie przede wszystkim dominującego modelu gospodarczo-politycznego, nastawionego wyłącznie na wzrost gospodarczy. Obecna sytuacja wymaga zrewidowania podstawowych zasad funkcjonowania gospodarki, ponownie wystawionych na światło dzienne przez trwający kryzys: modelu osiągania dobrobytu gospodarczego poprzez wzrost gospodarczy i nierówny podział bogactwa w skali światowej oraz zbyt duże zużycie surowców naturalnych, zarówno tych odnawialnych, jak i nieodnawialnych. Istnieje kilka skutecznych rozwiązań, ale są one tymczasowe i muszą im towarzyszyć znaczące reformy w funkcjonujących modelach gospodarczych.

Pomimo potęgi gospodarczej, kraje od dawna uprzemysłowione pogrążone są w recesji, a badania i analizy wykazują, że państwa rozwijające się znajdą się w jeszcze gorszej sytuacji. Liberalizacja handlu i inwestycji ogranicza krajowe rolnictwo i przemysł, drastycznie zmniejsza oszczędności i dochody państwa oraz zwiększa destabilizującą utratę kapitału. Dotykające cały świat problemy finansowe są też przyczyną zmniejszenia pomocy rozwojowej dla krajów rozwijających się. Powyższe tendencje i rezultaty w obecnym kryzysie mogą mieć tragiczne konsekwencje, dotykające grupy najbardziej potrzebujące i zmarginalizowane, pomimo, że ogromna większość ludzi żyjących w biedzie nie jest w najmniejszym stopniu odpowiedzialna za ten kryzys. Co więcej, organy decyzyjne UE muszą zrozumieć, że kwestie makroekonomiczne, systemowe i finansowe dotykają obydwu płci w różnym stopniu i wymagają rozwiązań uwzględniających te różnice. Dotychczasowe doświadczenie wskazuje, że kryzysy i niektóre reakcje na nie, jak chociażby programy dostosowań strukturalnych Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW) i Banku Światowego (BŚ), miały nieproporcjonalny wpływ na kobiety.

Obecnie znajdujemy się w niezwykle ważnym dla rozwoju społecznego i gospodarczego momencie. Należy, szczególnie w Unii Europejskiej, podjąć zdecydowane kroki, które nie tylko zatrzymają obecny spadek rozwoju, ale także rozwiążą podstawowe problemy leżące u podstaw panującego kryzysu. Decyzje podjęte przez liderów państw Europy w nadchodzących miesiącach będą miały wpływ na ludność całego świata. Dlatego też muszą być oni odpowiedzialni przed swoimi obywatelami oraz szanować prawa człowieka, gdy podejmują kroki mające na celu zaradzenie obecnemu kryzysowi gospodarczemu.

Propozycje dotyczące reakcji UE na kryzys

W trakcie Międzynarodowych Konferencji Finansowania Rozwoju w Monterrey (2002) i Doha (2008) państwa członkowskie Unii uznały, że wiele aspektów międzynarodowego systemu finansowego i gospodarczego ma szkodliwy wpływ na zmniejszenie biedy i rozwój gospodarczy. Zobowiązania podjęte przez państwa członkowskie w Monterrey i Doha zmuszają rządy do zajęcia się tymi problemami, by przyspieszyć rozwój krajów rozwijających się. Organizacje pozarządowe apelują do Unii Europejskiej, aby przeciwdziałając kryzysowi finansowemu, przystąpiła do reform zgodnie z jej międzynarodowymi zobowiązaniami.

Wynikiem kwietniowego szczytu G20 były decyzje dotyczące nie tylko rozwiązywaniu problemów wewnętrznych krajów uprzemysłowionych, ale też wsparcie krajów rozwijających się.  W komunikacie końcowym ze szczytu czytamy m.in.: „Uznajemy, że obecny kryzys ma nieproporcjonalny wpływ na ludzi w krajach najuboższych i uznajemy naszą wspólną odpowiedzialność za złagodzenie skutków kryzysu, by zminimalizować długotrwałe szkody dla potencjału światowego”.

Przepływ środków między Północą a Południem

Nielegalny przepływ środków finansowych z krajów rozwijających się do wysokorozwiniętych jest oceniany na około 1 bilion dolarów rocznie. Zmniejsza to wpływ środków przekazywanych w ramach oficjalnej pomocy rozwojowej z Północy na Południe. Jeśli Unia Europejska chce podjąć realną próbę walki z wpływem kryzysu na kraje rozwijające się, musi zająć się problemem strat ekonomicznych ponoszonych wskutek niesprawiedliwych transakcji finansowych. 

UE odgrywa dużą rolę w podtrzymywaniu istnienia rajów podatkowych, z powodu których kraje rozwijające się tracą szacunkowo 350 miliardów euro rocznie, gdyż dochodzi do nielegalnej ucieczki kapitału. Rządy UE powinny systematycznie reformować i kontrolować te raje podatkowe, z których wiele znajduje się w Europie. Dyrektywa VAT powinna zostać zaostrzona, by wymusić automatyczną wymianę informacji pomiędzy wszystkimi osobami prawnymi. Powinna też być ona stopniowo rozszerzana, by stać się przepisem ogólnoświatowym. W ramach agresywnej akcji przeciwko uchylaniu się od płacenia podatków, Unia Europejska ma obowiązek wprowadzić inne środki zapewniające przejrzystość finansową, takie jak standard księgowości dla firm międzynarodowych.

Społeczeństwo obywatelskie wzywa Unię, by rozszerzyła umorzenie długów na kraje, którym jest to niezbędne do osiągnięcia Milenijnych Celów Rozwoju (MDGs), a także by zapewniła, że wszystkie nowe fundusze przyznane krajom rozwijającym się na walkę z kryzysem, będą miały formę grantów, a nie pożyczek. Nowe pożyczki udzielane krajom rozwijającym się przez publicznych lub prywatnych pożyczkodawców muszą być zgodne z zasadami odpowiedzialnego udzielania pożyczek .

Organizacje pozarządowe zwracają też uwagę na potrzebę wprowadzenia w życie innowacyjnych metod finansowania rozwoju. W obliczu kryzysu finansowego warto rozważyć szereg nowych i starych propozycji zgłaszanych m.in. przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego.

Reforma międzynarodowych instytucji finansowych

Międzynarodowe instytucje finansowe, będące częścią systemu ONZ, muszą działać w ramach systemu praw człowieka ONZ - to znaczy, że powinny kierować się m..in. prawem wszystkich ludzi do rozwoju. Decyzje dotyczące reform międzynarodowych instytucji finansowych powinny być podejmowane na forum publicznym, tak by każdy kraj był odpowiednio reprezentowany.

Konieczne są reformy zarządzania Międzynarodowym Funduszem Walutowym (MFW) oraz Bankiem Światowym (BŚ), tak by instytucje te stały się demokratyczne oraz by zapewnić krajom rozwijającym się więcej możliwości określenia swojej własnej ścieżki rozwoju. Wzrosnąć mogłaby też rola systemu ONZ, szczególnie jeśli znaczenie reformy międzynarodowej struktury zarządzania byłoby niskie ze względu na to, że obejmowałaby ona jedynie niewielką grupę państw, na przykład G20.

Organizacje dostrzegają, że bezpośrednie inwestycje zagraniczne są ważnym źródłem finansowania w krajach najbiedniejszych. Jednak mają one inny charakter niż pomoc zagraniczna i nie mogą jej zastąpić w dziedzinie ochrony ludności ubogiej.

Oficjalna pomoc rozwojowa i przeciwdziałanie zmianie klimatu

Oficjalna pomoc rozwojowa (ODA) jest kluczową bronią w walce z biedą, a jako źródło finansowania rozwoju jest teraz ważniejsza niż kiedykolwiek, ponieważ obecny kryzys finansowy drastycznie zmniejszył inne źródła, takie jak napływ kapitału prywatnego do krajów rozwijających się. Globalny kryzys ekonomiczny, wzrost cen żywności oraz ropy sprawiają, że szybkie i planowe zwiększenie pomocy stało się niezmiernie ważne. Dlatego też państwa członkowskie muszą wyjść naprzeciw tej potrzebie, przedstawiając terminarze ODA, do czego zobowiązały się podczas majowego spotkania Rady UE ds. Ogólnych i Stosunków Zewnętrznych (GAERC). Dotychczas rządy państw Unii nie sprostały zadaniu utrzymania odpowiedniego wzrostu ODA.

Każdy pakiet rozwiązań kryzysu finansowego tworzony przez Unię Europejską musi brać pod uwagę zarówno potrzebę wypełnienia zobowiązań dotyczących ilości i jakości ODA, jak i potrzebę uwzględnienia szkód wyrządzonych programom walki z biedą w krajach rozwijających się przez nadmierny odpływ finansów.

Organizacje pozarządowe apelują do rządów o podwyższenie jakości pomocy zgodnie ze zobowiązaniami wyrażonymi w Deklaracji Paryskiej ws. Skuteczności Pomocy oraz Planie Działania z Akry. Należy stworzyć plan wprowadzenia pakietu rozwiązań przedstawiający konkretne kroki do osiągnięcia założonych celów.

Rządy krajów unijnych powinny ograniczyć warunki udzielania pomocy ograniczające możliwość podejmowania decyzji przez kraje rozwijające się w sferach makroekonomicznych, finansowych i społecznych. Warunki te są niekorzystne, ponieważ ograniczają możliwość realizacji dalekosiężnych planów rozwojowych dostosowanych do danego kraju. Wreszcie organizacje przypominają o konieczności zrezygnowania z wiązania pomocy oraz do zapewnienia, że nie będą zmieniać przeznaczenia pomocy w kierunku programów mających niewiele wspólnego z ochroną ludności najuboższej.

Unia Europejska powinna również uznać swoją odpowiedzialność wobec najbardziej potrzebujących społeczeństw świata, które muszą zmierzyć się z wpływem zmian klimatycznych. W związku z tym, UE powinna zdecydowanie zmniejszyć emisję gazów cieplarnianych i wspierać próby przystosowania się do zmian klimatycznych.

Kwietniowy szczyt G20 pokazał, że wiele z problemów podnoszonych przez organizacje pozarządowe jest rozważanych również przez światowych przywódców. To dobry znak. Jednak wyniki tego szczytu są zaledwie krokiem w kierunku realizacji postulatów społeczeństwa obywatelskiego. Wiele zależy od faktycznego wdrożenia tych postanowień i wywiązania się ze dotychczasowych zobowiązań.

O potrzebie spójności w kształtowaniu polityki rozwojowej

Spójność polityki europejskiej dla zrównoważonego rozwoju, choć mało obecna w polskim dyskursie politycznym, stanowi ważny element polityki Unii Europejskiej, na równi ze współpracą rozwojową. Dzieje się tak, ponieważ częstokroć poprzez odpowiednią politykę handlową czy rolną można zdziałać więcej w kwestii wspierania rozwoju krajów najuboższych niż za pomocą choćby największych środków finansowych przeznaczonych bezpośrednio na pomoc rozwojową.

Spójność polityki dla rozwoju to według definicji OECD - wysiłek ze strony krajów wysokorozwiniętych w celu takiego tworzenia własnego prawa i polityki, aby uwzględniały one potrzeby i interesy krajów rozwijających się w kontekście globalnej ekonomii. Oznacza to w praktyce, aby wysiłki poszczególnych państw związane z budową współpracy rozwojowej nie były zaprzepaszczane przez politykę rządową w innych dziedzinach, które w znaczący sposób wpływają na sytuację krajów globalnego południa. Ważne jest też, aby polityka w kluczowych dla współpracy rozwojowej sektorach wspierała zrównoważony rozwój. Dziedziny, o które chodzi to przede wszystkim polityka handlowa, rolna, finansowa, imigracyjna czy ochrony środowiska, a także polityki dotyczące długu zagranicznego czy inwestycji zagranicznych. Jedynie spójność wszystkich polityk z celami współpracy rozwojowej umożliwi efektywne działanie na rzecz globalnego rozwoju.
 
Waga budowania spójności polityk dla rozwoju jest kwestią często podkreślaną przez Unię Europejską. Podstawy prawne dla wspólnej polityki europejskiej w obszarze współpracy rozwojowej, już zaznaczone w Traktacie o Unii Europejskiej, zawartym w 1992 roku w Maastricht. Zagadnienie spójności pojawiło się także w Europejskim Konsensusie w Sprawie Rozwoju, w Traktacie Lizbońskim oraz w wydanych w maju 2005 roku przez Radę Unii Europejskiej Wnioskach na temat Spójności Politycznej dla Rozwoju. Od tego czasu został stworzony system weryfikacji, zarówno tworzonego prawa, jak i polityki, pod kątem ich spójności z celami polityki rozwojowej. Uznaje się, że  spójność polityki dla rozwoju może i powinna być jednym z głównych narzędzi do osiągnięcia Milenijnych Celów Rozwoju.
 Jednak by osiągnąć wymierne efekty spójności polityki dla rozwoju konieczne jest wprowadzanie jej nie tylko na poziomie ogólnoeuropejskim, ale także na poziomie krajowym, przez rządy i parlamenty państw członkowskich. Dla tego procesu należy także uzyskać szeroki konsensus polityczny oraz do niego organizacje pozarządowe i media.

 Dwie organizacje: European Centre for Development Policy Management z Maastricht oraz Instituto Complutense de Estudios Internacionales z Madrytu, we wspólnej publikacji  „EU mechanisms that promote policy coherence for development” wskazują, że nie będzie możliwe osiągnięcie Milenijnych Celów Rozwoju, bez równoczesnego postępu na pięciu poziomach spójności:

• wewnętrznej, czyli spójności na poziomie tworzenia planów polityki państwa
• wewnątrzpaństwowej, czyli na poziomie tworzenia prawa i realizowania polityki państwa
• międzyrządowej, czyli spójności między politykami rozwojowymi różnych krajów rozwiniętych
• wielostronnej, czyli spójności w działalności organizacji międzynarodowych i budowaniu pomocy wielostronnej
• na poziomie krajów-biorców pomocy rozwojowej, czyli takiego tworzenia prawa i realizowania polityki przez kraje rozwijające się, aby wspomagały ich własny rozwój i jak najefektywniejsze wykorzystywanie środków płynących z pomocy rozwojowej.

Cztery z pięciu wymienionych obszarów dotyczą działalności krajów-donatorów, co pokazuje, że to właśnie głównie na nich spoczywa konieczność budowania spójności politycznej dla rozwoju. Polska, jako członek Unii Europejskiej, może zarówno budować spójność własnej polityki, jak i wspierać budowanie spójności polityki wspólnotowej.
Zgodnie z podziałem przedstawionym w wymienionej publikacji, Polska może wdrażać zagadnienie spójności na czterech z pięciu wymienionych poziomów.  Po pierwsze, zagadnienie spójności powinny wziąć pod uwagę w swojej działalności wszystkie polskie ośrodki tworzące strategie i programy polityczne dla partii politycznych i rządu. Po drugie, władze państwa powinny zbudować system weryfikujący tworzone prawo i politykę pod względem spójności z celami polityki rozwojowej, zawarte choćby w oficjalnych dokumentach MSZ. Całość zaś polityki rozwojowej naszego państwa powinna być spójna z politykami rozwojowymi innych krajów-donorów. W końcu Polska może wpływać na odpowiednie zmiany w UE, by wzmacniać spójność polityki dla rozwoju na poziomie wspólnotowym i wewnątrz innych krajów członkowskich.

Niezależnie od poziomu, na którym rozważamy wprowadzanie spójności polityki dla rozwoju, można używać do tego celu szeregu mechanizmów. Autorzy wspomnianej publikacji uporządkowali je w trzech kategorie:

• planowanie i podejmowanie decyzji politycznych
• instytucje rządowe i około-rządowe
• oceny i doradztwo

W sferze planowania i podejmowania decyzji politycznych, pierwszym etapem realizacji spójności jest uznanie, że cele rozwojowe nie przyświecają jedynie działaniom państwa w zakresie polityki rozwojowej, a raczej są częścią wszelkich jego działań. Kolejnym krokiem jest stworzenie rozsądnej polityki rozwojowej państwa oraz instytucji kompetentnej do realizowania jej, z jednoczesnym zapewnieniem odpowiedniego stopnia autonomii dla tej instytucji. Ważne jest, aby mogła ona nie tylko realizować oficjalną współpracę rozwojową, ale także wpływać na tworzenie i realizację polityki w innych sferach działalności państwa. To może pomóc w realizacji kolejnego elementu budowania spójności zawartego w kategorii planowania i podejmowanie decyzji politycznych – wypracowania stałej obecności tematu zrównoważonego rozwoju we wszystkich dziedzinach tworzenia i realizacji polityki. Jednak , choć mogło by się tak wydawać, nie jest możliwe osiągnięcie tego za pomocą regulacji prawnych czy budowy nowych instytucji administracji publicznej. Jest to możliwe jedynie poprzez nadanie celom rozwojowym odpowiedniej wagi w dyskursie politycznym oraz uczynienie z nich jednego z priorytetów programu każdej liczącej się siły politycznej, a w szczególności tych, współrządzących Polską. Przy zróżnicowanych interesach społecznych, z którymi muszą się liczyć decydenci, wsparcie dla realizacji celów polityki rozwojowej musi być udzielane przez najwyższe kręgi polityczne w kraju. W innym wypadku ich sens może być zagubiony wśród innych, często bardziej medialnych, postulatów społecznych.

W kategorii instytucji rządowych i około-rządowych zawierają się wszystkie te działania, które zmierzają do zmiany zachowania różnego typu instytucji państwowych, mających wpływ na podejmowanie decyzji w państwie, polegające na zbudowaniu formalnych i nieformalnych dróg integrujących je na rzecz celów polityki rozwojowej. Choć dziedziny takie jak polityka celna, rolna czy klimatyczna wydają się niezależnymi od siebie, to dla celów spójności, powinny one być postrzegane także przez pryzmat większej całości mogącej wpływać na losy ludzi z krajów globalnego południa. Powinno się więc stworzyć takie instytucje, które pozwalałyby na większą koordynacje działań w tych obszarach. przykładzie dla przykładu urzędnicy różnych ministerstw, zajmujących się z pozoru odległymi dziedzinami, mogą konsultować wzajemnie swoje działania w międzyresortowych komitetach.
Trzecia kategoria mechanizmów wspomagających osiągnięcie spójności na rzecz rozwoju – oceny i doradztwo – skupia w sobie wszystkie możliwości ulepszania dotychczasowych działań na tym polu. Uwzględnia to przede wszystkim budowanie odpowiedniego otoczenia eksperckiego dla instytucji państwowych, umożliwiającego korygowanie ewentualnych błędów czy proponowanie alternatywnych rozwiązań. Nie do przecenienia  w tej kategorii jest rola organizacji pozarządowych, a także sektora prywatnego, które mogą być partnerem rządu i dostarczać niezależnych opinii na jego użytek.
Polska, z racji obejmowania Prezydencji w roku 2011, powinna jak najszybciej dostrzec wagę tematu spójności polityki dla rozwoju. Pozwoli to nam wtedy na równi uczestniczyć w ważnej debacie dotyczącej europejskiej polityki rozwojowej, która już od pół wieku wciąż ewoluuje i dostosowuje się do zmieniających się realiów krajów globalnego południa. Podjęcie tematu spójności pozwoli także lepiej zrozumieć wiele procesów zachodzących w Unii Europejskiej, da nową perspektywę spojrzenia na jej reformy. Przede wszystkim jednak pozwoli Polsce skutecznie włączyć się w europejskie starania na rzecz zrównoważonego rozwoju, który uczyni nasz świat lepszym.

Wojciech Kuźnicki

Zgodność projektu programu polskiej pomocy na rok 2009 z Programem Działań z Akry (AAA)

Znaczny wzrost środków przeznaczonych na pomoc zagraniczną w 2009 roku (do 130 mln PLN) kieruje uwagę na kwestię jakości polskiej pomocy. Również od niej zależy, czy pieniądze polskich podatników w najlepszy sposób przyczynią się do eliminacji ubóstwa i promowania demokracji na świecie. Współpracę rozwojową można rozpatrywać nie tylko przez pryzmat realizacji kolejnych zobowiązań podjętych przez Polskę na forum międzynarodowym, ale też poprawy jakości życia ludzi i zapewnienia im praw przysługujących każdemu człowiekowi. Wyższa jakość pomocy umożliwia poprawę losu konkretnych osób - kobiet, mężczyzn i dzieci w krajach Południa.

Program Działań z Akry (Accra Agenda for Action, AAA) to najnowszy międzynarodowy dokument wyznaczający kryteria jakości oficjalnej pomocy rozwojowej. Jest on kontynuacją i rozwinięciem postanowień Deklaracji Paryskiej ws. Efektywności Pomocy. Podczas Trzeciego Forum Wysokiego Szczebla ws. Efektywności Pomocy (3rd High Level Forum on Aid Effectiveness, Akra, 2-4 września 2008 r., www.accrahlf.net) światowa społeczność biorców i donatorów (w tym przedstawiciele Polski) wyraziła przekonanie, że konieczne są zdecydowane zmiany w sposobie świadczenia pomocy. „Dowody pokazują, że robimy postępy, lecz niewystarczające. (...) Jednak tempo zmian jest zbyt wolne. Bez dalszych reform i szybszych działań nie uda nam się wywiązać ze zobowiązań przewidzianych na 2010 rok i celów dotyczących jakości pomocy” (Accra Agenda for Action (AAA), punkt 6).

Projekt programu polskiej pomocy zagranicznej udzielanej za pośrednictwem MSZ RP w 2009 roku określa założenia, instrumenty oraz konkretne kraje i obszary wsparcia w ramach środków będących w dyspozycji MSZ. Program ten „stanowi odpowiedź Polski na wyzwania międzynarodowe i zobowiązania wynikające z dokumentów międzynarodowych regulujących pomoc rozwojową, w tym zwłaszcza Milenijnych Celów Rozwoju, Deklaracji Paryskiej ws. Efektywności Pomocy i Programu Działań z Akry (...)” (Program polskiej pomocy zagranicznej udzielanej za pośrednictwem MSZ RP w 2009 roku. Projekt, MSZ, Warszawa, 2008). Zasadne jest zatem przeanalizowanie, w jakim stopniu program polskiej pomocy jest zgodny konkretnymi postanowieniami AAA.

Program Działań z Akry oraz Deklaracja Paryska wskazują na własność (ang. ownership) jako klucz do pomocy efektywnej. AAA określa, że „donatorzy będą wspierać ich [biorców pomocy] przez przestrzeganie priorytetów tych krajów, inwestowanie w instytucje i zasoby ludzkie, wykorzystanie w większym stopniu ich systemów w dostarczaniu pomocy i zwiększanie przewidywalności transferów pomocowych”. Dlatego też polska pomoc powinna być przewidywalna, opierać się na priorytetach krajów biorców i w jak najszerszym zakresie uwzględniać publiczne instytucje krajów partnerskich.

W projekcie programu polskiej pomocy zagranicznej czytamy iż w przy jego opracowaniu MSZ kierowało się „uwzględnieniem potrzeb pomocowych krajów priorytetowych polskiej pomocy zagranicznej, zarówno najbliższych sąsiadów, jak i bardziej odległych geograficznie”. W opisywanym dokumencie brakuje jednak informacji dot. źródeł wiedzy o wymienionych potrzebach, ewentualnych konsultacjach z władzami i społeczeństwem obywatelskim krajów partnerskich oraz dokładnego określenia, poprzez jakie działania zostaną one zrealizowane. Co więcej, coroczne określanie priorytetowych sektorów wsparcia stawia pod znakiem zapytania możliwość kontynuacji podjętych wcześniej działań i obniża efektywność polskiej pomocy.

W Programie Działań z Akry donatorzy zobowiązali się do zwiększenia przewidywalności pomocy w perspektywie średniookresowej (AAA, punkt 26). Przyjęli na siebie także odpowiedzialność informowania krajów partnerskich o wydatkach planowanych w perspektywie 3-5 lat i/lub planach dot. wdrażania konkretnych działań z przynajmniej deklaratywną alokacją środków. Co więcej, przeszkody na drodze dostarczania tego rodzaju informacji mają zostać przez donatorów wyeliminowane (AAA, punkt 26 c). 

By wywiązać się z tego zobowiązania, Polska powinna opracować średniookresowe plany pomocy dla poszczególnych krajów priorytetowych w postaci strategii krajowych (Country Strategy Paper) dla każdego z nich. Plany pomocowe powinny uwzględniać zasadę podziału pracy pomiędzy donorami, w tym już istniejące dobre praktyki, aby uniknąć fragmentaryzacji pomocy (AAA, punkt 17 b). Strategie powinny także umożliwiać krajom biorcom realizację ich zobowiązania do włączenia społeczeństwa obywatelskiego w przygotowanie, wdrażanie i monitoring własnych polityk na rzecz rozwoju (AAA, punkt 13 a). Polskie strategie krajowe powinny umożliwiać krajom biorcom uwzględnienie polskiej pomocy w ich planach budżetowych i strategiach walki z ubóstwem Stworzenie przez Polskę strategii krajowych, ich konsekwentna realizacja i ewaluacja wymiernie przyczynią się do zwiększenia jakości polskiej pomocy. Program polskiej pomocy zagranicznej w roku 2009 powinien uwzględniać stworzenie takich strategii, w tym alokację odpowiednich środków i system skutecznych konsultacji z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego w krajach biorcach i w Polsce.

Konsekwentne stosowanie zasady własności wymaga używania publicznych i finansowych systemów krajowych biorców. Tymczasem jak wskazuje Program Działań z Akry, donatorzy często omijają je nawet wtedy, gdy te są dobrej jakości (AAA, punkt 15). W projekcie programu polskiej pomocy zagranicznej oprócz 3 milionów zł na wsparcie budżetowe dla niezidentyfikowanego kraju, nie przewidziano żadnych działań wykorzystujących kanały dystrybucji krajów biorców. Zwracamy zatem uwagę, że zgodnie z zobowiązaniami podjętymi przez Polskę w AAA donatorzy powinni natychmiast zacząć pracować nad planem wdrażania postanowień Deklaracji Paryskiej dot. używania systemów krajowych biorców we wszystkich formach podejmowanej współpracy na rzecz rozwoju (AAA, punkt 15 d). Zasadne jest więc rozważanie przez MSZ stosowania innych niż projekty instrumentów pomocy, w tym wsparcia budżetowego. W Programie Działań z Akry donatorzy ponowili zobowiązanie do szerokiego stosowania podejścia programowego i kierowania pomocy przez systemy krajów biorców (AAA, punkt 15 e).

Własność działań rozwojowych biorców nie jest możliwa bez efektywnego partnerstwa różnych aktorów społecznych i instytucji obywatelskich zaangażowanych w proces rozwoju. AAA wskazuje na rolę donatorów w budowaniu i wzmacnianiu kompetencji parlamentarzystów, władz lokalnych i centralnych, organizacji pozarządowych, instytutów badawczych, mediów i sektora prywatnego. Jednocześnie rozpoznaje szczególną i niezależną rolę organizacji społeczeństwa obywatelskiego uzupełniających wysiłki czynione przez rządy oraz sektor prywatny. W AAA donatorzy zobowiązali się do „wzmocnienia zaangażowania ze strony organizacji społeczeństwa obywatelskiego” (AAA , punkt 20) oraz współpracy w celu zapewnienia im przyjaznego środowiska wymiernie zwiększającego ich wpływ na proces rozwoju (AAA, punkt 20c). 

W projekcie programu polskiej pomocy zagranicznej na rok 2009 wzmacnianie kompetencji wymienionych wyżej aktorów i instytucji zajmuje bardzo ważne miejsce. Mimo to wsparcia dla społeczeństwa obywatelskiego - wymienionego przy prawie wszystkich krajach priorytetowych - brakuje w sektorach zdefiniowanych dla Afryki, gdzie potrzeby rozwojowe są największe. Własność powinna mieć zawsze charakter demokratyczny, dlatego rekomendujemy uzupełnienie sektorów priorytetowych dla Afryki o wsparcie społeczeństwa obywatelskiego, szczególnie w zakresie partycypacji społecznej i promowania aktywnego udziału w życiu publicznym. Postulat ten oparty jest nie tylko na analizie wdrażania postanowień AAA ale także na lokalnych badaniach priorytetów prowadzonych przez doświadczone partnerskie organizacje pozarządowe (np. LEAT, partnerska organizacja Instytutu Globalnej Odpowiedzialności - IGO z Tanzanii) z krajów biorców. 

Podczas gdy własność określona jest jako klucz do pomocy efektywnej, odpowiedzialność za osiąganie rezultatów musi pozostawać w centrum wszystkich podejmowanych działań: „Jak nigdy wcześniej obywatele i podatnicy ze wszystkich krajów oczekują wymiernych rezultatów podejmowanych wysiłków na rzecz rozwoju” (AAA, artykuł 9). Jednym z narzędzi egzekwowania odpowiedzialności za właściwe wykorzystanie funduszy publicznych jest ewaluacja. Sygnatariusze AAA zobowiązali się do oceniania wpływu wdrażanych przez siebie polityk rozwojowych oraz ich zmiany, jeśli będzie to konieczne (AAA, punkt 23 b). 

W projekcie programu polskiej pomocy zagranicznej na rok 2009 przewidziano 1 mln PLN na zewnętrzną ewaluację wybranych programów polskiej pomocy zagranicznej. Brakuje tam jednak bardziej szczegółowych informacji dot. jej charakteru, wybranych sektorów oraz jakiegokolwiek harmonogramu planowanych działań. Zwracamy uwagę, iż posiadanie efektywnego, niezależnego systemu ewaluacji jest konieczne dla opartego na rezultatach zarządzania umożliwiającego lepsze planowanie polskiej pomocy oraz odpowiedzialność za jej efekty wobec władz i społeczeństwa w Polsce i krajach partnerskich. Powołując się na zobowiązania Deklaracji Paryskiej i Programu Działań z Akry, wzywamy do zintensyfikowania pracy nad efektywnym, zewnętrznym, angażującym biorców systemem ewaluacji polskiej pomocy. Harmonogram tej pracy i rezultaty powinny być publicznie dostępne dla obywateli polskich i krajów partnerskich. Przejrzystość w zakresie osiąganych rezultatów i odpowiedzialność mogą znaczenie przyczynić się do podwyższenia jakości pomocy (AAA, punkt 22).

Zwracamy także uwagę, iż omawiany program obejmuje tylko niewielką część (około 10 proc.) środków zaliczanych do ogólnej puli polskiej ODA (oficjalnej pomocy rozwojowej). W konsekwencji przeważająca część środków nie wydaje się więc być regulowana w sposób strategiczny. Całość działań Polski w dziedzinie współpracy rozwojowej reguluje Strategia z 2003 r. Mimo publicznych deklaracji dot. rychłego przyjęcia nowego dokumentu strategicznego w programie MSZ na rok 2009 nie ma o tym słowa. Przystępując do Programu Działań z Akry, Polska zobowiązała się także do zniesienia prawnych oraz administracyjnych przeszkód uniemożliwiających pełne wdrażanie międzynarodowych zobowiązań dot. efektywności pomocy (AAA, punkt 23 d). Jest to szczególnie ważne w kontekście braku wieloletniego finansowania oraz trudności w wykorzystywaniu instytucji finansowych i systemów zamówień publicznych krajów partnerskich.

WNIOSKI

Polska - jako nowy kraj członkowski Unii oraz nowy donator - jest obecnie na etapie tworzenia swojej polityki rozwojowej. Dlatego też szczególnie ważne jest, by od początku wdrażała dobre praktyki wypracowane przez samych biorców oraz bardziej doświadczonych dawców pomocy. Opracowanie strategii dla krajów priorytetowych, stosowanie instrumentów zakładających użycie kanałów dystrybucji krajów partnerskich, efektywny zewnętrzny mechanizm ewaluacji to wymierne działania, które mogą podwyższyć jakość polskiej pomocy. Przyjęcie tych działań jest konieczne i możliwe, choć wymaga dużej pracy i niezbędnego poparcia społecznego i politycznego. Pomocną rolę w tej pracy mogą odegrać m.in. polskie organizacje pozarządowe.

Katarzyna Staszewska i Marcin Wojtalik /Instytut Globalnej Odpowiedzialności)
 

O solidnych fundamentach i zaprawie w budowaniu procesów rozwojowych

My, Ludy Narodów Zjednoczonych...

Pomoc międzynarodowa, polityka rozwojowa, programy pomocowe... szereg ważkich pojęć, do tego dochodzi odległa perspektywa geograficzna. Za tą ciężką zasłoną trudno dostrzec pojedynczych członków rodziny ludzkiej. Mimo, że żyjemy w globalnej wiosce, kraje afrykańskie i ich mieszkańcy wypełniają raczej te bardziej egzotyczne wymiary naszej wyobraźni, rzadziej wiedzy. Jesteśmy skłonni do generalizowania, chętnie sięgamy po stereotypy, a gdy świadomie chcemy uniknąć tych pułapek, często nie wiemy, jak to zrobić?

Z jakiego miejsca by nie spoglądać na problemy krajów globalnego Południa - czy będzie to perspektywa czytelnika codziennej prasy, wrażliwego społecznie i świadomego globalnych problemów polityka, dziennikarza filtrującego doniesienia agencji prasowych, czy specjalisty do spraw rozwoju wskazującego kierunki przemian w krajach rozwijających się - potrzebny jest odpowiedni instrument optyczny. Instrument będący jednocześnie wspólnym mianownikiem dla spolaryzowanego wg. wskaźników ekonomicznych świata.

...zdecydowane przywrócić wiarę w podstawowe prawa człowieka...

Użytecznym narzędziem, które może być pomocne, zarówno tym z nas, którzy sporadycznie spoglądają w stronę krajów rozwijających się, powodowani zasłyszanym medialnym newsem jak i tym, dla których ta tematyka jest przedmiotem profesjonalnego zaangażowania, będzie spojrzenie na rozwój z perspektywy praw człowieka – tzw. human rights based approach to development, w skrócie HRBA. 

Tę perspektywę przyjęły w 2003 roku agendy ONZ. Kilka lat wcześniej, w ramach debaty na temat reformy tej organizacji skonstatowano, że rozwój może być osiągnięty tylko na drodze wcielenia w życie praw człowieka określonych w prawie międzynarodowym, zaś budowanie rozwoju bez tego fundamentu może prowadzić do kolejnych tragedii na miarę ludobójstwa w Rwandzie. Wskazanym jest, aby tą samą drogą podążały wszystkie podmioty zaangażowane w stymulowanie procesów rozwojowych, prowadzące politykę zagraniczną i handlową - w tym Unia Europejska i poszczególne kraje członkowskie. Przez lupę HRBA należy spojrzeć na wszystkie polityki dotyczące aspektów rozwoju. Dotychczasowe obserwacje prowadzone przez niezależnych ekspertów wskazują na konieczność wprowadzenia szeregu poprawek. Ci, którzy dopiero wkraczają na arenę międzynarodowej współpracy rozwojowej – również Polska - mają szanse na debiut w dobrym stylu.

...korzystać z organizacji międzynarodowych w celu popierania postępu wszystkich narodów...

Dla większości zainteresowanych problematyką praw człowieka jednoznacznie wiążą się one z podstawowymi wolnościami politycznymi i obywatelskimi. Tymczasem rozciągają się one znacznie szerzej. Dokumenty międzynarodowe mówią jeszcze o prawach ekonomicznych, społecznych i kulturowych. Dopiero biorąc pod uwagę  ich pełne spektrum, możemy przejść do refleksji nad poszanowaniem ludzkiej godności, będącej celem i metodą działania praw człowieka – jak czytamy w przyjętym przez ONZ przewodniku do rozumienia nowego podejścia. Z ich przestrzegania nie zwalniają żadne nadzwyczajne okoliczności, żadne względy nie uzasadniają obniżania ich najwyższego priorytetu.

Myśląc o prawach człowieka pamiętajmy zatem o prawie do pożywienia, do wody, do schronienia, do edukacji, do zdrowia, do pracy, do opieki socjalnej, o prawach dzieci, a nawet prawach własności intelektualnej. Szósta część ludzkości, zamieszkująca przede wszystkim kraje globalnego Południa, jest pozbawiona tych praw. Refleksja nad tym smutnym faktem, wzbogacona świadomością istoty praw człowieka – dotyczą każdej jednostki bez wyjątku – pomaga odrzucić stereotypy i paternalistyczną postawę. Stroną przestrzegającą lub łamiącą te prawa jest faktyczna władza. Jeżeli władza łamie prawa człowieka, to kto może zwrócić jej uwagę, kto ma środki perswazji i dysponuje realnie bolesnymi  dla niej sankcjami? To inna władza: państwo, ...a może globalna korporacja? Kwestia jest dyskusyjna, jednakże w każdym przypadku istnieje droga wywierania na władzę wpływu. Dokonując wyborów politycznych, konsumenckich mamy możliwość wypowiadania się w kwestiach kształtowania takiej polityki zagranicznej, handlu międzynarodowego, których najistotniejszym elementem będzie światowa walka ze skrajnym ubóstwem, walka o prawo człowieka do rozwoju.

HRBA to świadomość, że obok tradycyjnej oceny wielkości pomocy rozwojowej opartej na jej wymiarach finansowych, ważne jest wywieranie nacisków na decydentów, aby priorytety, według których jest kształtowana opierały się na poszanowaniu praw człowieka. Takiego wsparcia potrzebują społeczności usidlone w pułapce ubóstwa i skonfrontowane z rozciągającą się nad nimi władzą. Temat praw człowieka powinien być obecny w polityce zagranicznej wszędzie tam, gdzie jest mowa o współpracy rozwojowej. Operowanie jasnym językiem  HRBA to zwiększenie szans, że społeczne środki będą wykorzystywane prawidłowo i efektywnie.

HRBA opiera się na obowiązującym prawie międzynarodowym. Stosowana w nim terminologia, wskaźniki i standardy powinny zastąpić mętne eufemizmy obecne niestety powszechnie w dyskusji dotyczącej polityki rozwojowej. Nie ma na nie miejsca, jeżeli zaakceptujemy, że rzecz idzie o poszanowanie ludzkiej godności, naszej godności.

Stosowanie HRBA to przestrzeganie pięciu podstawowych zasad: zdecydowane i precyzyjne stosowanie praw człowieka zapisanych w prawie międzynarodowym; budowanie świadomości własnych praw pośród społeczności beneficjentów programów rozwojowych jako warunek niezbędny dla ich partycypacji i partycypacja wymienionych społeczności w decyzjach dotyczących spraw rozwojowych; brak dyskryminacji i poświęcanie szczególnej uwagi grupom szczególnie narażonym na łamanie praw człowieka; jasno określona i świadoma odpowiedzialność poszczególnych podmiotów powinnych jak i nosicieli praw człowieka.

...postanowiliśmy zjednoczyć nasze wysiłki...

W 1994 roku Rwanda, do tej pory prezentowana jako dobry przykład kraju podążającego ścieżką rozwoju, stała się krwawą areną dla finału napięć powstałych w dobie pokolonialnej. Jak do tego doszło? - zastanawiano się na forum międzynarodowym. Dlaczego nie odebraliśmy sygnałów o nadciągającej katastrofie? Dlaczego patrząc na Rwandę, widzieliśmy w niej przykład dla innych państw rozwijających się?
Niektórzy wskazywali, że działaniom wspólnoty międzynarodowej zabrakło do tej pory  solidnego fundamentu – to był świt HRBA. W sześćdziesiątą rocznicę uchwalenia Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, w przeddzień Światowego Dnia Walki z Ubóstwem zachowajmy świadomość, że tam, gdzie odmawia się ludziom prawa do rozwoju, tam są łamane prawa człowieka. Odpowiedzialność spoczywa na państwie – czytelnikom pozostawiam odpowiedź na pytanie: którym?

Śródtytuły zostały zaczerpnięte z tekstu Karty Narodów Zjednoczonych. 

Leszek Tur /PAH

Kraje rozwijające się wobec globalnych zmian klimatycznych 

Skutki ocieplenia klimatu w postaci susz, powodzi czy huraganów dotykają przede wszystkim ludzi w najbiedniejszych krajach świata. Tymczasem, to my, mieszkańcy krajów uprzemysłowionych produkujemy najwięcej zanieczyszczeń powodujących m. in. ocieplenie klimatu. Dlatego ponosimy odpowiedzialność zarówno za zmniejszenie emisji zanieczyszczeń jak również za los najbiedniejszych mieszkańców ziemi.
Powinniśmy zredukować emisję gazów cieplarnianych i oszczędniej gospodarować zasobami energii i wody. Jest to odpowiedzialność zarówno na poziomie indywidualnym jak również społecznym. Oprócz samoograniczenia powinniśmy dążyć do powstania odpowiednich ustaw i restrykcji.
Mając szansę mieszkania w bogatej części świata i możliwość korzystania z wszelkich dóbr konsumpcyjnych powinniśmy tym bardziej czuć się odpowiedzialni za los tych, którzy nie tylko, że nie mają tej szansy, ale boleśnie odczuwają skutki naszego dobrobytu, czy to w postaci kataklizmów czy niesprawiedliwego handlu etc. Powinniśmy zrobić wszystko żeby zmienić z negatywnego na pozytywny wpływ naszego sposobu życia na życie ludzi w najbiedniejszych krajach i podjąć efektywną współpracę na rzecz rozwoju.
Takimi przykładami działań mogą być np. wspieranie rozwoju edukacji w krajach, gdzie jest duży analfabetyzm,  dostępu do pitnej wody oraz rozwoju rolnictwa i hodowli. Jest to również sposób na zwiększenie siły i świadomości lokalnych społeczności, które powinny mieć szansę na niezależność od pomocy zewnętrznej, mogą samodzielnie rozwiązywać lokalne problemy oraz przeciwdziałać skutkom zmian klimatycznych.
Polska Akcja Humanitarna, jako organizacja zaangażowana w pomoc rozwojową, ma świadomość tego, że nasz kraj nie przeznacza na jej cel takich środków, jakie powinien. Nie istnieje odpowiedni system, który pozwoliłby przeznaczone na ten cel pieniądze efektywnie wykorzystywać. Brak ustawy o pomocy rozwojowej powoduje, że pomoc jest ustalana w cyklu rocznym i musi kończyć się z końcem roku kalendarzowego. Na przykład w roku 2008 dotacje były przydzielone w maju. Wtedy to organizacje pozarządowe dowiedziały się, że dostaną pieniądze wsparcie finansowe, a faktycznie dostały je nawet później. Można więc powiedzieć, że realizację naszych projektów pomocowych i rozwojowych rozpoczynaliśmy dopiero od maja. To za mało czasu na sensowne wydanie dużych pieniędzy na programy, których skutki maja być trwałe i długofalowe. Inna pomoc nie ma sensu. Jak można mówić o zdobywaniu umiejętności posługiwania się komputerem przez uczniów małej miejscowości w Afganistanie, skoro po pół roku trzeba przerwać program z powodu wyczerpania się środków na kontynuację. Lokalna społeczność jest zbyt biedna żeby sfinansować nauczyciela i paliwo do generatorów. A organizacja może kontynuować program dopiero po rozstrzygnięciu następnego konkursu czyli za około pół roku. Takie nauczanie nie przyniesie stałych i wymiernych efektów.
Mówimy o negatywnym wpływie naszego życia, naszej konsumpcji na życie ludzi w najbiedniejszych krajach, ale nawet nie realizujemy tego, do czego zobowiązaliśmy się wstępując do Unii czy podpisując zobowiązania Milenijne. Bo choć jesteśmy zobligowani do pomocy krajom najbiedniejszym, to będąc członkiem Unii od pięciu lat, wciąż nie dorobiliśmy się ustawy o pomocy rozwojowej, która pozwoliłaby efektywnie tej pomocy udzielać i wykorzystać te skromne środki jakie są przeznaczane z budżetu państwa. Taką ustawę mają już Czechy, Słowacja a nawet Rumunia. Bez tej ustawy nasza pomoc będzie wyrywkowa, a pieniądze będą wykorzystywane nieefektywnie. Mam nadzieję, że polscy parlamentarzyści wykorzystają rok 2009 na uchwalenie takiej ustawy i przyczynią się do tego, żeby w od 2010 roku polska pomoc była rzeczywiście pomocą rozwojową. 

Janina Ochojska /PAH

Tekst ukazał się w biuletynie UBÓSTWO.PL, nr 1/2008

Kiedy pada pytanie o pomoc rozwojową, której mogłaby udzielać innym krajom Polska, wiele osób jest zdumionych. My mamy udzielać pomocy? Przecież jesteśmy krajem ubogim, potrzeby rozwojowe są ogromne, a skala ubóstwa znaczna. Nie neguję wcale tego, że w Polsce jest wiele ubóstwa. Ale z kilku rzeczy należy zdawać sobie sprawę. Po pierwsze z tego, że w skali świata nie lokujemy się wcale wśród krajów biednych, ale zamożnych - choć, trzeba przyznać, na końcu
listy. 18% ludności świata mieszka w krajach zamożniejszych od Polski, 82% w krajach uboższych. Po drugie z tego, że poczucie ubóstwa jest bardzo względne, a to z czym możemy się spotkać w Polsce jest niczym w porównaniu z prawdziwą nędzą, którą cierpią setki milionów ludzi na świecie. Po trzecie z tego, że przez lata korzystaliśmy z pomocy rozwojowej, a obecnie nadal ją otrzymujemy - w gigantycznej skali - dzięki transferom z Unii Europejskiej. Nie twierdzę, że stać nas na wielką skalę pomocy dla uboższych. Ale uważam że dojrzeliśmy do tego, by zacząć jej udzielać w skali zauważalnej.

prof. Witold Orłowski

wersja do druku autor: różni autorzy